#42: TOÀN CẢNH BÊ BỐI CHỈNH SỬA G.E.N. .N.G.Ư.Ờ.I.: TỪ BÍ MẬT TRONG PHÒNG T.H.Í. N.G.H.I.Ệ.M. ĐẾN BẢN Á.N. T.Ù. G.I.A.M.
Vào tháng 11/2018, cả thế giới rúng động trước thông tin hai bé gái sinh đôi Lulu và Nana chào đời tại Trung Quốc. Đây là những em bé c.h.ỉ.n.h s.ử.a. g.e.n. đầu tiên trong lịch sử nhân loại.
Đằng sau sự kiện này là một chuỗi những hành vi g.i.a.n. l.ậ.n. tinh vi, sự quay xe của truyền thông và một b.ả.n. .á.n. n.g.h.i.ê.m .k.h.ắ.c. dành cho nhà khoa học Hạ Kiến Khuê (He Jiankui).
GIAI ĐOẠN 1 (2017 – 2018):
Hạ Kiến Khuê, khi đó là PGS tại Đại học Khoa học và Công nghệ miền Nam (Thâm Quyến), đã âm thầm lên kế hoạch cho một t.h.í. n.g.h.i.ệ.m. t.á.o. b.ạ.o.: Sử dụng công nghệ CRISPR-Cas9 để xóa bỏ gen CCR5 (loại gen tạo ra lối vào cho virus HIV tấn công tế bào) trên p.h.ô.i. t.h.a.i n.g.ư.ờ.i.
Để hoàn thành t.h.í. .n.g.h.i.ệ.m. này mà không bị phát hiện, ông đã thực hiện một loạt hành vi vi phạm pháp luật: Thành lập nhóm kín bằng cách tự huy động vốn từ nguồn cá nhân, l.é.n. l.ú.t. tuyển dụng nhân sự bên ngoài và cách ly hoàn toàn dự án khỏi sự giám sát của trường đại học.
Để các bác sĩ tại bệnh viện hợp tác thực hiện kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), Hạ Kiến Khuê đã làm .g.i.ả. giấy tờ phê duyệt của Ủy ban Đạo đức y tế.
Vì Quy định y tế Trung Quốc nghiêm cấm người nhiễm HIV tham gia các dịch vụ hỗ trợ sinh sản. Nhóm của ông đã lấy mẫu máu của người khỏe mạnh để thay thế cho mẫu của những người cha nhiễm HIV, giúp các cặp đôi thuận lợi vượt qua vòng kiểm tra y tế để làm IVF.
Các cặp vợ chồng tham gia dự án (cha bị HIV, mẹ khỏe mạnh) đều được ký hợp đồng bảo mật nghiêm ngặt và được đài thọ toàn bộ chi phí y tế cùng các khoản tiền hỗ trợ lớn.
GIAI ĐOẠN 2: Ngày 25/11/2018
Hạ Kiến Khuê bất ngờ tung các video lên YouTube và trả lời phỏng vấn độc quyền với hãng thông tấn AP, tuyên bố cặp sinh đôi Lulu và Nana đã chào đời khỏe mạnh với bộ gen đã được chỉnh sửa để kháng HIV.
Ngay trong ngày 26/11/2018, tờ Nhân dân Nhật báo (tờ báo chính thống của Trung Quốc) đã đưa tin đầu tiên, gọi đây là một “cột mốc lịch sử” và ca ngợi bước tiến vượt bậc trong công nghệ sinh học của quốc gia.
Trước đó, Đài truyền hình trung ương Trung Quốc (CCTV) cũng thường xuyên có các phóng sự tích cực về tiềm năng chỉnh sửa gen.
Nhưng Làn sóng phẫn nộ toàn cầu nổi lên. Chỉ vài giờ sau, hơn 120 nhà khoa học Trung Quốc và quốc tế đã đồng loạt ký vào thư ngỏ lên án g.a.y. g.ắ.t. t.h.í. n.g.h.i.ệ.m. này.
Họ gọi đây là hành vi “điên rồ”, “phi đạo đức” và “đầy rủi ro” vì chỉnh sửa dòng mầm (germline) có thể để lại di chứng di truyền không thể kiểm soát cho các thế hệ mai sau.
GIAI ĐOẠN 3: “Quay Xe” Toàn Diện
Trước áp lực khủng khiếp từ dư luận quốc tế và giới khoa học, chính phủ Trung Quốc lập tức thay đổi thái độ mang tính bước ngoặt.
CCTV, Tân Hoa Xã và các cơ quan thông tấn nhà nước lập tức gỡ bỏ các bài viết ca ngợi trước đó. Thay vào đó, CCTV liên tục phát sóng các tuyên bố từ Bộ Khoa học & Công nghệ và Ủy ban Y tế Quốc gia, khẳng định thí nghiệm của Hạ Kiến Khuê là “hoàn toàn bất hợp pháp” và ra lệnh đình chỉ ngay lập tức.
Đầu năm 2019, các bản tin điều tra của CCTV đã công khai chi tiết các hành vi gian lận của Hạ Kiến Khuê: cố tình n.é. t.r.á.n.h. giám sát, làm g.i.ả. .giấy tờ và tự ý hành động vì danh tiếng, lợi ích ích kỷ của cá nhân.
Ngày 30/12/2019: Tòa án nhân dân quận Nam Sơn (Thâm Quyến) đã tuyên phạt Hạ Kiến Khuê 3 năm tù giam và phạt 3 triệu Nhân dân tệ (khoảng 430.000 USD) vì tội “hành nghề y b.ấ.t. h.ợ.p. p.h.á.p.”. Hai cộng sự của ông cũng phải nhận các mức án tù treo và phạt tiền.
Khi các dữ liệu nghiên cứu của Hạ Kiến Khuê được giới khoa học mổ xẻ, họ phát hiện ra kết quả không hề lý tưởng như ông tuyên bố.
Các phôi không được chỉnh sửa đồng đều. Một số tế bào trong cơ thể hai b.é. bị chỉnh sửa, nhưng số khác thì không. Điều này có nghĩa là hai bé không thực sự có khả năng kháng HIV hoàn toàn.
Công nghệ CRISPR đã vô tình tạo ra các đột biến gen ngoài ý muốn tại các vị trí khác trong DNA, tiềm ẩn nguy cơ u.n.g. t.h.ư. hoặc các b.ệ.n.h d.i. t.r.u.y.ề.n n.g.u.y. h.i.ể.m. khác khi các bé lớn lên.
Ngoài Lulu và Nana, trong quá trình điều tra, chính phủ Trung Quốc xác nhận có thêm một em bé thứ ba (tên là Amy) cũng được sinh ra từ thí nghiệm này. Hiện tại, cả 3 đứa trẻ đều được chính phủ Trung Quốc bảo vệ nghiêm ngặt về danh tính và quyền riêng tư, đồng thời được theo dõi y tế đặc biệt suốt đời để can thiệp kịp thời nếu có biến chứng sức khỏe xảy ra.
Tháng 4/2022: Hạ Kiến Khuê chính thức mãn hạn .t.ù. Sau khi ra tù, ông cố gắng quay trở lại giới khoa học, mở một phòng t.h.í. .n.g.h.i.ệ.m. mới tại Bắc Kinh tập trung vào điều trị các b.ệ.n.h. d.i. .t.r.u.y.ề.n. hiếm gặp (như bệnh loạn dưỡng cơ Duchenne) bằng liệu pháp gen trên người trưởng thành.
Tuy nhiên, ông bị cộng đồng khoa học quốc tế tẩy chay mạnh mẽ. Chính phủ Trung Quốc cũng ban hành các quy định quản lý đạo đức sinh học cực kỳ khắt khe, cấm ông tham gia vào bất kỳ nghiên cứu nào liên quan đến p.h.ô.i. t.h.a.i. n.g.ư.ờ.i. hoặc công nghệ sinh sản.