“CON GHÉT BỐ MẸ”
Gần đây tôi thấy khá nhiều người bàn về một group nơi các bạn nhỏ chia sẻ những câu chuyện về việc “ghét bố mẹ”.
Tôi chưa làm cha mẹ, nhưng trước đây có cơ hội tiếp xúc và làm việc với một số phụ huynh có con ở độ tuổi này. Vì vậy, khi đọc những chia sẻ trong group, tôi thử nhìn câu chuyện từ cả hai phía: một bên là những người làm cha mẹ đang cố gắng nuôi dạy con, một bên là những đứa trẻ đang cố gắng lớn lên.
Phần lớn bài viết xoay quanh những chuyện khá quen thuộc: áp lực học tập, bị so sánh với “con nhà người ta”, bị kiểm soát điện thoại, bất đồng trong sinh hoạt… Có những câu chuyện nghiêm trọng hơn như bị la mắng, đánh đập, thậm chí có bạn nói rằng mình không muốn về nhà.
Khi group được chú ý, nhiều phụ huynh cũng vào đọc và chia sẻ. Có người muốn hiểu con hơn, có người khuyên nhủ, nhưng cũng có những bình luận gọi các bạn nhỏ là “vô ơn”, “bất hiếu”.
Phản ứng này không khó hiểu. Trong văn hóa Việt Nam, chữ Hiếu luôn là gốc rễ. Chúng ta được dạy phải biết ơn và kính trọng những hy sinh của đấng sinh thành. Thế nên, sự xuất hiện của một hội nhóm mang tên “ghét cha mẹ” chẳng khác nào một gáo nước lạnh gây dậy sóng dư luận.
Về phía các bạn nhỏ: Lướt qua các bài đăng, đa số các bạn đều đang ở tuổi dậy thì, tuổi học sinh. Ở độ tuổi này, vùng não phụ trách cảm xúc của các em hoạt động cực kỳ mạnh mẽ, trong khi khả năng kiểm soát sự bốc đồng và suy nghĩ logic lại chưa phát triển hoàn thiện. Cộng thêm tâm lý tuổi mới lớn luôn khao khát được công nhận cái tôi, nên sau một trận cãi vã với bố mẹ, việc tìm đến những người có cùng cảnh ngộ để bớt cô độc là một phản ứng tâm lý rất tự nhiên.
Nhưng được thấu hiểu không có nghĩa là mọi cách phản ứng đều đúng.
Một đứa trẻ có quyền tức giận, thất vọng và nói rằng mình đang không ổn. Nhưng nếu chỉ có những người cùng đang tức giận với nhau, cảm xúc đôi khi có thể bị đẩy lên cao hơn. Một câu chuyện từ “Tôi buồn vì bố mẹ không hiểu mình” có thể dần biến thành “Bố mẹ đều tệ”, thậm chí cổ vũ cho những phản ứng cực đoan.
Đặc biệt trên mạng xã hội, khi liên tục nhìn thấy những câu chuyện giống mình, chúng ta rất dễ có cảm giác “ai cũng như vậy”. Sự đồng cảm rất cần thiết, nhưng trẻ vẫn cần một người lớn đủ bình tĩnh để giúp các bạn phân biệt: cảm xúc của mình là có thật, nhưng không phải mọi hành động xuất phát từ cảm xúc đó đều phù hợp.
Ở chiều ngược lại, tôi cũng muốn nói một chút về phía cha mẹ.
Nhiều bố mẹ thật sự rất thương con, chỉ là chính họ cũng chưa từng được học cách thể hiện tình yêu sao cho con cảm nhận được. Nhiều người lớn lên trong những gia đình mà việc quát mắng, đòn roi là chuyện thường tình; khi không được chỉ cho một cách làm khác, họ vô thức lặp lại điều mình từng trải qua.
Hơn nữa, một ngày đi làm về đã vắt kiệt sức lực bởi cơm áo gạo tiền, áp lực cuộc sống… Về đến nhà lại thấy con khóc lóc, bài vở chưa xong, gọi đến lần thứ ba vẫn không nghe, người lớn đôi khi cũng mất bình tĩnh. Và nếu chính bố mẹ cũng từng lớn lên trong những gia đình mà quát mắng, đánh đòn là cách dạy con phổ biến, họ rất dễ lặp lại điều mình từng trải qua.
Hiểu điều đó không có nghĩa là biện minh cho bạo lực.
Nếu một đứa trẻ bị đánh đập, làm nhục, đe dọa hoặc bạo hành, đó không phải chuyện có thể giải thích đơn giản bằng câu “bố mẹ thương con nên mới làm vậy”. Cả về mặt tình cảm lẫn pháp luật (Luật Trẻ em và Luật Phòng, chống bạo lực gia đình), cha mẹ có nghĩa vụ chăm sóc, giáo dục nhưng tuyệt đối không có quyền xâm phạm thân thể hay xúc phạm danh dự, nhân phẩm của con.
Và ngay cả người lớn chúng ta, đi làm mà bị sếp mắng oan hay xúc phạm trước mặt đồng nghiệp còn thấy uất ức, huống chi là một đứa trẻ bị chính người thân yêu nhất nặng lời.
Quay lại với những mâu thuẫn thường ngày, câu hỏi quan trọng có lẽ không phải là “Ai đúng, ai sai?”, mà là: “Làm thế nào để lần sau chúng ta hiểu nhau hơn một chút?”
Cha mẹ có thể thử kết nối trước, tìm hiểu sau, đặt giới hạn cuối cùng.Thay vì ngay lập tức hỏi: “Con nói bố mẹ như vậy mà được à?”
Có thể thử hỏi:
“Chuyện gì đã xảy ra khiến con buồn đến mức phải tìm một nơi khác để nói ra?”
Sau khi hiểu cảm xúc của con, bố mẹ vẫn hoàn toàn có thể đặt ra giới hạn: điều gì được phép, điều gì không; thông tin nào không nên chia sẻ công khai; cách nào để bày tỏ sự tức giận mà không làm tổn thương người khác.
Còn các bạn nhỏ, con có quyền giận bố mẹ, thất vọng về bố mẹ và nói rằng mình đang không ổn. Nhưng cảm xúc được phép tồn tại không có nghĩa là mọi cách thể hiện đều phù hợp. Nếu đang quá giận, mình có thể tạm rời khỏi cuộc tranh cãi, nói chuyện với một người mình tin tưởng và đợi khi bình tĩnh hơn rồi quay lại.
Ông bà mình hay nói “giận quá mất khôn”, cho nên có thấy máu nóng dồn lên não, thì mình tạm dừng xíu, bình tĩnh rồi nói chuyện tiếp nè💛