TẠI SAO LỜI KHUYÊN TÍCH CỰC ĐÔI KHI LẠI KHIẾN NGƯỜI TRẦM CẢM VÀ LO ÂU CẢM THẤY TỆ HƠN?
“Hãy nghĩ tích cực lên.”
“Đừng lo nữa.”
“Có gì đâu mà sợ.”
“Mọi chuyện rồi sẽ ổn thôi.”
“Đừng thế nữa.”
“Bạn phải mạnh mẽ lên chứ.”
Những câu này thường xuất phát từ ý tốt. Người nói muốn an ủi, muốn người kia bớt buồn, bớt sợ, bớt chìm trong những suy nghĩ t/iêu cực.
Nhưng với một người đang tram cảm hoặc roi loan lo âu, những lời khuyên như vậy đôi khi lại khiến họ cảm thấy cô đơn, bất lực hoặc tự trách mình nhiều hơn.
Không phải vì họ “không muốn tích cực”.
Mà bởi vấn đề của họ không thể giải quyết bằng cách đó.
1. Khi cảm xúc bị phủ nhận, họ có thể cảm thấy mình không được hiểu
Một người đang lo âu có thể thực sự cảm nhận tim đập nhanh, căng cơ, khó thở, bồn chồn và cảm giác có điều gì đó nguy hiểm sắp xảy ra.
Một người tram cảm có thể đang trải qua sự mất hứng thú, mệt mỏi, giảm động lực, cảm giác vô vọng hoặc khó cảm nhận niềm vui.
Khi họ chia sẻ những điều đó và nhận lại câu:
“Có gì đâu mà lo.”
hoặc “Hãy vui lên, ngoài kia còn nhiều điều tốt đẹp mà.”
thông điệp họ nghe được đôi khi không phải là sự động viên, mà lại giống như:
“Cảm xúc của mình không hợp lý.”
“Mình không nên cảm thấy như thế này.”
“Mình đang gặp rắc rối lớn rồi.”
Và như vậy, ngoài nỗi buồn hoặc nỗi lo ban đầu, họ còn phải chịu thêm một lớp cảm xúc khác: xấu hổ, tự trách hoặc cảm giác mình “có vấn đề”, điều này khiến tình trạng của họ trở nên tệ hơn.
2. Điều người đang trầm cảm hoặc lo âu cần không phải lúc nào cũng là một lời khuyên
Đôi khi, trước khi đưa ra bất kỳ giải pháp nào, điều hữu ích hơn lại là: lắng nghe.
Thay vì: “Đừng nghĩ thế nữa.” có thể là: “Ba/Mẹ thấy chuyện này đang làm con rất căng thẳng. Ba/Mẹ ở đây với con.”
Thay vì: “Phải mạnh mẽ lên.” có thể là: “Bạn muốn mình lắng nghe hay muốn mình cùng bạn nghĩ xem có cách nào giúp được bạn?”
Xác nhận cảm xúc, nỗi buồn của người tram cảm, roi laan lo âu không có nghĩa là khẳng định mọi suy nghĩ của người đó đều đúng.
Nó chỉ có nghĩa:
“Tôi nhìn thấy điều bạn đang trải qua, và bạn không phải một mình đối diện với nó.”
Với người trầm cảm hoặc rối loạn lo âu điều này rất quan trọng.
Đôi khi, sự hiện diện, lắng nghe và thấu hiểu lại có giá trị hơn rất nhiều so với một lời khuyên tích cực.
—-
Chuyên gia tâm lý Hoàng Duyên
Giám đốc Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam CN Hoàng Hoa Thám (HCM)