Iss Pyaar Ko Kya Naam Doon?: Khi một chuyện tình tưởng như sáo mòn trở thành biểu tượng của truyền hình Ấn Độ
Iss Pyaar Ko Kya Naam Doon? (Mối Tình Kỳ Lạ) là một trong những bộ phim truyền hình lãng mạn kinh điển nhất của Ấn Độ, đồng thời cũng là một trong số ít soap opera vượt ra khỏi khuôn mẫu quen thuộc để trở thành hiện tượng với sức sống bền bỉ suốt hơn một thập kỷ. Cốt truyện thật ra không quá mới: một chàng trai giàu có, lạnh lùng, kiêu ngạo gặp một cô gái bình thường, hoạt bát và đầy sức sống. Nhưng cách IPKKND xây dựng hành trình từ đối đầu đến yêu nhau lại tinh tế và gây nghiện đến mức mô-típ enemies-to-lovers tưởng đã quá quen thuộc bỗng trở nên mê hoặc đến lạ.
“Arnav Singh Raizada tự viết nên số phận của mình”. Câu nói gần như gói gọn nam chính Arnav Singh Raizada (Barun Sobti): một doanh nhân trẻ giàu có, quyền lực, kiêu ngạo và tin rằng tiền bạc cùng lý trí có thể giúp mình kiểm soát mọi thứ. Anh không tin vào tình yêu, xem thường định mệnh, và chưa từng nghĩ một cô gái như Khushi Kumari Gupta (Sanaya Irani) lại có thể làm đảo lộn toàn bộ quỹ đạo đời mình. Khushi lại là thái cực hoàn toàn đối lập: xuất thân trung lưu, nói nhiều, hậu đậu, lạc quan và đặt tình cảm lên trên tiền bạc. Hai người gặp nhau là cãi vã, hiểu lầm nối tiếp hiểu lầm; Arnav muốn Khushi biến khỏi tầm mắt nhưng rồi lại luôn là người nhìn thấy cô đầu tiên giữa một căn phòng đông người. Anh càng khẳng định cô không quan trọng, hành động lại càng chứng minh điều ngược lại.
Điều khiến IPKKND duy trì sức nén cảm xúc tuyệt vời nằm ở chỗ tình yêu đã âm thầm nảy mầm từ rất lâu trước khi hai nhân vật chính gọi tên nó. Phim không vội vã gán ghép mà để cảm xúc len lỏi qua từng chi tiết đắt giá: một ánh nhìn vấn vương, một cái nắm tay níu giữ, hay một cơn ghen ngầm không ai chịu thừa nhận. Chemistry giữa Barun Sobti và Sanaya Irani bùng nổ đến mức họ gần như không cần những cảnh thân mật táo bạo; chỉ cần Arnav bước tới, Khushi lùi lại, hai người đứng gần nhau thêm vài giây là đủ khiến một cảnh phim trở nên căng thẳng kỳ lạ. Những phân đoạn như đêm Diwali hay Teri Meri đến nay vẫn thường xuyên được fan nhắc lại bởi phim hiểu rất rõ một nguyên tắc của phim tình cảm: đôi khi sự khao khát một điều chưa xảy ra còn hấp dẫn hơn chính khoảnh khắc nó xảy ra.
Song, nếu chỉ dừng lại ở mô-típ tổng tài và chuyện tình enemies-to-lovers thì có lẽ nó đã không sống lâu đến vậy. Trái tim thứ hai của phim chính là gia đình. Phía sau vẻ ngoài sắt đá của Arnav là nỗi ám ảnh vô tận về quá khứ tan vỡ và tình yêu vô điều kiện dành cho chị gái Anjali. Khushi cũng sẵn sàng gánh chịu mọi bất hạnh để bảo vệ đám cưới của chị gái Payal và sự bình yên cho gia đình Gupta. Vì thế, câu chuyện không chỉ xoay quanh yêu hay không yêu, mà còn là tình yêu và trách nhiệm, lòng tin và sự phản bội, quá khứ và hiện tại, danh dự gia đình và hạnh phúc cá nhân. Hai gia đình Raizada và Gupta cũng tạo nên một thế giới đủ ấm áp với tình chị em, tình bà cháu, những bữa cơm, đám cưới, lễ hội và nhiều khoảnh khắc hài hước rất đời thường.
Một điểm đáng chú ý khác là phim không quá sa vào những lối mòn như tiểu tam tiểu tứ dù hoàn toàn có đủ điều kiện để làm vậy. Lavanya lẽ ra rất dễ trở thành cô bạn gái giàu có ghen tuông và tìm cách hãm hại Khushi, nhưng phim lại chọn hướng ngược lại. Cô dần nhận ra Arnav chưa bao giờ thật sự yêu mình theo cách một người phụ nữ xứng đáng được yêu, đồng thời cũng đủ trưởng thành để nhìn thấy tình cảm giữa Arnav và Khushi trước khi chính hai người trong cuộc chịu thừa nhận. Lavanya rời đi trong sự tự trọng chứ không biến bản thân thành phản diện, và chính điều đó khiến nhân vật trở nên đáng nhớ hơn rất nhiều. NK cũng vậy. Cậu xuất hiện đúng vào thời điểm hoàn hảo để trở thành đối thủ tình cảm, nhưng lại không bị biến thành một người đàn ông cay cú hay tranh giành Khushi bằng mọi giá. Ngược lại, NK gần như là hiện thân của một kiểu tình cảm lành mạnh hơn: chân thành, vui vẻ, không chiếm hữu và đủ tử tế để đứng về phía Khushi khi cô cần. Sự tồn tại của Lavanya và NK vì thế không nhằm tạo nên những tam giác tình yêu rẻ tiền, mà chủ yếu để soi rõ hơn cảm xúc của Arnav và Khushi: Lavanya cho thấy một mối quan hệ “đúng điều kiện” nhưng thiếu tình yêu thì vẫn không thể tồn tại, còn NK khiến Arnav buộc phải nhìn thẳng vào cơn ghen và nỗi sợ mất Khushi mà anh luôn cố phủ nhận.
Phim cũng tránh được một số lối mòn khác khá thú vị. Khushi không được xây dựng như cô gái nghèo bước vào nhà giàu rồi lập tức bị cả gia đình chồng khinh miệt. Ngược lại, các thành viên nhà Raizada như bà ngoại, Anjali, Akash đều yêu quý cô từ khá sớm vì sự đảm đang, hiểu chuyện, chân thành và luôn biết quan tâm đến mọi người của mình. Mâu thuẫn chính không nằm ở việc nhà giàu không chấp nhận cô gái nghèo, mà nằm ở chính Arnav, ở định kiến, tổn thương và nỗi sợ của chính anh. Tương tự, Arnav cũng không phải kiểu nam chính chỉ cần gặp nữ chính là lập tức được “cảm hóa” và trở thành người đàn ông hoàn hảo. Tình yêu không xóa bỏ bản chất của anh chỉ trong vài tập. Nó liên tục va vào cái tôi, sự kiểm soát và những vết thương cũ, khiến quá trình thay đổi vừa chậm vừa nhiều lần thất bại. Ngay cả Khushi cũng không phải một nữ chính chỉ biết nhẫn nhịn để cuối cùng được “thưởng” bằng tình yêu của người đàn ông giàu có. Cô cãi lại Arnav, làm anh bẽ mặt, rời đi khi bị tổn thương, giữ lòng tự trọng và luôn có một thế giới riêng không xoay hoàn toàn quanh anh.
Đây cũng là điểm khiến IPKKND khác với hình dung phổ biến về phim truyền hình dài tập Ấn Độ. Phim vẫn có đủ “đặc sản” như hàng trăm tập (cụ thể là 398 tập theo bản Ấn và 192 tập theo bản Việt), slow motion một vài phân đoạn, quay cận cảnh mặt từng người, hiểu lầm kéo dài, phản diện Shyam dai như đỉa và những biến cố gia đình đôi khi khiến người xem chỉ muốn các nhân vật ngồi xuống nói chuyện thẳng thắn với nhau. Nhưng thay vì để câu chuyện bị nuốt chửng bởi đấu đá mẹ chồng – nàng dâu, những người phụ nữ tranh giành một người đàn ông hay âm mưu gia tộc bất tận, IPKKND luôn kéo trọng tâm trở lại con người và cảm xúc. Khushi có cá tính, lòng tự trọng và thế giới riêng; Arnav cũng không thay đổi chỉ vì gặp đúng cô gái, mà tình yêu buộc anh phải đối diện với những tổn thương và niềm tin sai lệch mình mang theo suốt nhiều năm. Chính việc sử dụng những mô-típ quen thuộc nhưng không để câu chuyện bị mắc kẹt trong những lối mòn ấy đã giúp IPKKND vừa giữ được sự kịch tính, cuốn hút đặc trưng của phim truyền hình dài tập, vừa có đủ chiều sâu cảm xúc để người xem vẫn muốn nhớ đến và xem lại sau nhiều năm.
Tất nhiên, IPKKND không phải một câu chuyện tình hoàn hảo, và có lẽ nó cũng chưa bao giờ cần phải như vậy. Nhìn lại bằng tiêu chuẩn hiện tại, cách Arnav đối xử với Khushi ở nhiều thời điểm – đặc biệt trong cuộc hôn nhân sáu tháng – rõ ràng có những hành vi khó có thể bênh vực chỉ bằng hai chữ “tình yêu”, nhưng chính giai đoạn ấy lại cần thiết cho sự trưởng thành của nhân vật. Nếu Arnav và Khushi thuận lợi đến với nhau ngay sau đám cưới của Payal và Akash thì Arnav khi ấy có lẽ vẫn chỉ là ASR đang yêu: biết rung động, biết ghen, biết sợ mất Khushi nhưng cái tôi vẫn còn ở trên trời, vẫn tin vào phán đoán của mình và vẫn quen kiểm soát mọi thứ theo ý muốn. Chỉ khi chính sự kiêu ngạo, định kiến và thói quen quyết định thay người khác khiến anh làm tổn thương người mình yêu nhất, Arnav mới thực sự bị buộc phải nhìn lại bản thân. Vì vậy, cuộc hôn nhân đầu tiên không đẹp nhưng lại khiến cuộc hôn nhân thứ hai trở nên có ý nghĩa: một bên là áp đặt, một bên là lựa chọn; một bên là “tôi quyết định số phận của em”, còn một bên là “tôi chọn em và chờ em lựa chọn tôi”. Khushi cũng không đơn thuần xuất hiện để “cảm hóa” một người đàn ông lạnh lùng bằng tình yêu; cô làm đảo lộn thế giới của Arnav, thách thức những điều anh luôn cho là đúng và dần kéo con người thật phía sau ASR ra ánh sáng. Có lẽ vì thế, điều khiến Arnav và Khushi đáng nhớ không nằm ở việc họ có một tình yêu hoàn hảo, mà ở chỗ họ phải đi qua cả những phần đẹp đẽ lẫn xấu xí nhất của nhau, thay đổi chính mình rồi mới thật sự học được cách yêu và lựa chọn đối phương.
Sức hấp dẫn ấy còn vượt qua rào cản văn hóa khi Arnav và Khushi có fandom không chỉ ở Ấn Độ mà tại nhiều thị trường quốc tế. Điều thú vị là IPKKND lại là một bộ phim rất “Ấn Độ”: đầy lễ hội, tín ngưỡng, âm nhạc, màu sắc và những mối liên kết gia đình nhiều thế hệ. Nhưng cảm xúc mà nó kể lại cực kỳ phổ quát – gặp một người hoàn toàn trái ngược với mình, ghét họ, bị họ làm cho phát điên, rồi một ngày nhận ra mình đã bắt đầu tìm kiếm họ trong mọi căn phòng.
Có những bộ phim thành công vì nó đúng thời điểm. Có những bộ phim trở thành kinh điển vì nhiều năm sau thời điểm ấy đã qua, người ta vẫn tìm đến nó. Iss Pyaar Ko Kya Naam Doon? thuộc kiểu thứ hai: một câu chuyện tình tưởng như sáo mòn đã trở thành ký ức của một thế hệ, được dịch sang hàng chục ngôn ngữ, được xem lại hàng chục triệu lần và tiếp tục tìm thấy những khán giả mới hơn một thập kỷ sau khi tập cuối lên sóng.
Tên gốc tiếng Hindi của phim là “Iss Pyaar Ko Kya Naam Doon?”, nghĩa là “Phải gọi tình yêu này là gì?”. Và có lẽ không cái tên nào phù hợp hơn cho Arnav và Khushi. Trong phần lớn câu chuyện, chính họ cũng không biết nên gọi mối quan hệ giữa mình là gì: căm ghét, ám ảnh, trách nhiệm, tổn thương hay một thứ tình cảm đã vượt quá khả năng kiểm soát của cả hai. Arnav càng muốn phủ nhận, Khushi càng cố giữ khoảng cách, nhưng bằng cách nào đó họ vẫn luôn quay về phía nhau.
Có lẽ câu hỏi thật sự của IPKKND chưa bao giờ chỉ là “đây có phải tình yêu không?”, mà là: khi một người khiến ta giận dữ, tổn thương, thay đổi và cuối cùng trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc đời mình – thì phải gọi thứ tình cảm ấy là gì? Và đến cuối cùng, có lẽ người xem cũng chẳng còn cần một câu trả lời rõ ràng nữa.