Nếu tâm trí của bạn cứ quay lòng vòng giữa công việc của hôm nay, nỗi lo của ngày mai, và những chuyện chưa giải quyết của ngày hôm qua, vậy thì đây là bài viết dành cho bạn.
Theo tâm lý học, não bộ có xu hướng duy trì sự chú ý đối với những mục tiêu hoặc nhiệm vụ chưa hoàn thành. Cơ chế này từng rất hữu ích: khi một nhiệm vụ quan trọng chưa được hoàn tất, não cần giữ nó trong “danh sách” để chúng ta không quên và quay lại xử lý. Nhưng trong cuộc sống hiện đại, danh sách ấy có thể dài đến mức không có điểm kết thúc.
Vấn đề là não không tự biết khi nào bạn đã làm đủ. Nó chỉ nhận ra rằng: “Việc này vẫn chưa xong.” Và thế là nó tiếp tục nhắc bạn, ngay cả khi bạn đã rời khỏi công việc.
Bạn đang ăn cơm, chợt nhớ đến bản báo cáo chưa hoàn thành. Bạn đang tắm, lại nghĩ không biết ngày mai khách hàng có phản hồi hay không. Bạn đang ngồi uống cà phê với bạn bè nhưng trong đầu vẫn tính toán tháng này phải kiếm thêm bao nhiêu tiền. Đến khi nằm xuống giường, tâm trí lại chuyển sang một câu hỏi khác: “Nếu cứ như thế này thì vài năm nữa mình sẽ ra sao?”
Không có một vấn đề nào đủ lớn để khiến bạn dừng lại hoàn toàn. Nhưng có hàng chục vấn đề nhỏ liên tục kéo sự chú ý của bạn theo những hướng khác nhau. Chính sự phân mảnh liên tục đó có thể khiến tâm trí trở nên mệt mỏi.
Vậy làm thế nào để thoát khỏi vòng lặp ấy?
1. Đưa những thứ đang nằm trong đầu ra bên ngoài
Đừng cố bắt não phải nhớ tất cả. Hãy lấy giấy hoặc điện thoại và viết xuống những gì đang khiến bạn bận tâm: việc phải làm, điều đang lo lắng, những quyết định chưa đưa ra, những cuộc trò chuyện chưa giải quyết, những điều bạn sợ sẽ xảy ra hay những mục tiêu bạn cảm thấy mình vẫn chưa đạt được.
Bạn chưa cần sắp xếp chúng ngay. Điều quan trọng trước tiên là đưa chúng ra khỏi đầu và đặt chúng vào một hệ thống bên ngoài. Điều này giúp giảm việc phải giữ quá nhiều thông tin trong trí nhớ làm việc.
Thay vì nằm trên giường và tự hỏi: “Ngày mai mình còn bao nhiêu việc?”, hãy viết ra: “9h làm báo cáo, 14h gọi khách hàng, trước 17h trả lời email.” Khi đó, bạn không còn phải liên tục dùng tâm trí để nhắc nhở chính mình.
2. Phân biệt điều có thể hành động, điều phải chờ đợi và điều cần chấp nhận
Không phải vòng lặp nào cũng có thể được đóng bằng một hành động.
Nếu bạn đang lo “tháng này không đủ tiền”, hãy biến nỗi lo mơ hồ thành một hành động cụ thể: tối thứ Sáu kiểm tra lại chi tiêu và lập ngân sách cho tháng sau. Nỗi lo được chuyển thành hành động.
Nhưng nếu bạn đang nghĩ: “Không biết sếp có hài lòng với kết quả của mình không?”, bạn không thể kiểm soát suy nghĩ của sếp. Điều bạn có thể làm là ghi nhận: “Tôi đã hoàn thành phần việc của mình. Tôi sẽ chờ phản hồi và xử lý khi có thông tin.” Đây là khả năng chịu đựng sự không chắc chắn: một năng lực rất quan trọng để giảm lo âu.
Và có những điều thậm chí không cần một kế hoạch nào cả. “Giá như ngày đó mình làm khác đi”, “giá như người ấy hiểu mình”, “giá như tương lai chắc chắn hơn”… Những điều ấy thuộc về những gì bạn không thể kiểm soát. Khi đó, điều cần thiết không phải là suy nghĩ thêm, mà là chấp nhận rằng có những chuyện không nằm trong khả năng thay đổi của mình.
3. Đừng biến việc nghỉ ngơi thành một nhiệm vụ khác
Một cái bẫy rất dễ gặp là ngay cả khi muốn hồi phục, chúng ta lại biến hồi phục thành một KPI mới: “Mình phải thiền”, “mình phải ngủ đủ 8 tiếng”, “mình phải tập thể dục”, “mình phải sống tích cực”, “mình phải detox dopamine”…
Rồi đến lúc nghỉ ngơi cũng bắt đầu tự hỏi: “Mình đã nghỉ đúng cách chưa?”
Hồi phục không phải một cuộc thi.
Đôi khi, bạn chỉ cần đi bộ, tắm, nghe nhạc, đọc một cuốn sách, ngồi ngoài ban công, trò chuyện với một người khiến bạn cảm thấy an toàn hoặc đơn giản là cho phép mình không làm gì cả.
Điều quan trọng không phải là bạn đang làm một hoạt động “hoàn hảo” để hồi phục. Điều quan trọng là trong khoảng thời gian ấy, bạn không tiếp tục bắt tâm trí phải giải quyết mọi vấn đề của cuộc sống.
Bởi bạn không cần phải giải quyết hết mọi thứ mới được phép nghỉ.
Bạn chỉ cần biết việc nào sẽ được làm tiếp theo, việc nào cần chờ đợi và việc nào cần được đặt xuống.
Để rồi có một lúc, khi cơ thể nằm xuống, tâm trí cũng có thể nói:
“Hôm nay đến đây là đủ rồi.”
—-
Chuyên gia tâm lý Hoàng Duyên
Giám đốc Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam CN Hoàng Hoa Thám (HCM)