“Tại sao mình không thể thăng tiến lên vị trí cao hơn?”
“Tại sao mình lại luôn bỏ lỡ các cơ hội tốt?”
“Tại sao mình lại luôn chần chừ và trì hoãn?”
“Tại sao mình luôn chọn những mối quan hệ khiến mình tổn thương?”
Bạn có thể đã dành rất nhiều thời gian để tìm câu trả lời.
Bạn nhớ lại một lần thất bại.
Một lần bị phán xét.
Một mối tình đã kết thúc.
Một câu nói từng khiến bạn tổn thương.
Một lần bị từ chối.
Và bạn nghĩ:
“Có lẽ đây chính là nguyên nhân khiến mình trở thành như vậy.”
Nhưng đôi khi, câu chuyện không đơn giản như thế.
🧠 Không phải lúc nào chúng ta cũng nhớ được “vì sao mình lại trở thành người như hôm nay”.
Não bộ không lưu giữ ký ức giống như một chiếc ổ cứng ghi lại mọi thứ một cách nguyên vẹn. Ký ức có tính tái cấu trúc: khi nhớ lại một sự kiện, cách chúng ta hiểu và cảm nhận về sự kiện đó có thể chịu ảnh hưởng bởi cảm xúc và bối cảnh hiện tại.
Vì vậy, điều chúng ta nhớ được hôm nay chưa chắc đã cho thấy toàn bộ quá trình một niềm tin được hình thành.
💭 Một niềm tin như “Tôi không đủ tốt” có thể không bắt đầu từ một sự kiện duy nhất.
Nó có thể được hình thành từ rất nhiều trải nghiệm nhỏ:
Một lần bị so sánh.
Một lần bị chê bai.
Một lần cố gắng nhưng không được ghi nhận.
Một lần thất bại.
Rồi những trải nghiệm tương tự tiếp tục xuất hiện.
Mỗi lần như vậy, chúng ta lại diễn giải chúng theo một cách quen thuộc:
“Có lẽ mình thật sự không đủ tốt.”
Theo thời gian, điều từng là một cách diễn giải có thể trở thành một niềm tin về chính mình.
🔄 Và chính niềm tin đó lại tiếp tục ảnh hưởng đến cuộc sống.
Nếu bạn tin rằng mình không đủ tốt, bạn có thể ít dám thử.
Nếu bạn tin rằng mình không xứng đáng được yêu, bạn có thể chấp nhận những mối quan hệ không đáp ứng nhu cầu của mình.
Nếu bạn tin rằng mình không có khả năng, bạn có thể luôn chọn những mục tiêu an toàn.
Những lựa chọn ấy tạo ra những trải nghiệm mới.
Và những trải nghiệm mới lại có thể khiến bạn nghĩ:
“Thấy chưa, mình vốn là người như vậy.”
Từ đó, một vòng lặp được hình thành:
Trải nghiệm → cách diễn giải → niềm tin → cách hành xử → trải nghiệm mới → củng cố niềm tin.
⚠️ Điều đáng nói là, khi vòng lặp này đã tồn tại đủ lâu, chúng ta rất khó nhìn nó một cách khách quan.
Bởi chúng ta đang cố dùng chính hệ thống niềm tin đang chi phối mình để tìm ra điều đang chi phối mình.
Đó cũng là lý do đôi khi bạn biết mình đang gặp vấn đề, biết mình đang lặp lại một kiểu hành xử, nhưng vẫn không hiểu vì sao mình cứ như vậy.
🤝 Đây là lúc sự đồng hành của người có chuyên môn có thể trở nên hữu ích.
Một chuyên gia không đơn giản là giúp bạn “tìm ra một nguyên nhân gốc”.
Bởi trong nhiều trường hợp, không có một nguyên nhân duy nhất.
Thay vào đó, họ có thể giúp bạn nhìn lại một cách có hệ thống:
🔎 Điều gì đã xảy ra?
💭 Bạn đã diễn giải những trải nghiệm đó như thế nào?
🧩 Niềm tin nào về bản thân được hình thành?
❤️ Niềm tin ấy đang ảnh hưởng đến cảm xúc và hành vi của bạn ra sao?
🔄 Những trải nghiệm hiện tại đang tiếp tục củng cố vòng lặp đó như thế nào?
Khi nhìn được toàn bộ mô thức, bạn mới có cơ hội phân biệt:
“Đây thực sự là giới hạn của mình, hay chỉ là điều mình đã tin về bản thân quá lâu?”
Bởi đôi khi, thứ cần được thay đổi không phải là con người bạn.
Mà là cách bạn đã học để nhìn nhận chính mình.
Nếu bạn đã nhiều lần cố gắng tự tìm câu trả lời nhưng vẫn cảm thấy mình đang mắc kẹt trong những vòng lặp cũ, Duyên và các chuyên gia tại Tâm lý NHC có thể đồng hành cùng bạn trong quá trình nhìn lại và hiểu rõ hơn những mô thức đang ảnh hưởng đến cuộc sống của mình.
Điều bạn cần làm lúc này có thể chỉ đơn giản là cho chính mình một cơ hội được lắng nghe và hỗ trợ.
📩 Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm, hãy inbox trực tiếp cho Fanpage hoặc gọi Hotline 096 589 8008 để được tư vấn và hỗ trợ.
Chuyên gia tâm lý Hoàng Duyên
Giám đốc Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam
CN Hoàng Hoa Thám (HCM)