Ba mẹ thân mến,
Một đứa trẻ muốn lớn lên và trưởng thành, không chỉ cần sữa – cơm – thức ăn – quần áo.
Con còn có một tâm hồn cần được quan tâm, yêu thương và chăm sóc mỗi ngày.
Và tâm hồn ấy được nuôi lớn từ cách ba mẹ đối xử với con, từ từng lời nói, từng cái ôm, từng ánh mắt, từng kỳ vọng… và cả những nhãn dán mà ta vô thức đặt lên con từ thuở bé.
Trong những năm đầu đời, trẻ như miếng bọt biển cảm xúc — chúng hấp thụ, ghi nhớ và tin mọi điều ba mẹ nói là sự thật về chính mình.
Những lời ấy trở thành niềm tin lõi, theo con đến tận khi trưởng thành.
Nghiên cứu của YaeBin Kim and Heidi Petermeier 2019, Avoid labeling your child, đã chỉ ra:
1. Việc dán nhãn ảnh hưởng đến cách trẻ em nhìn nhận bản thân.
Cách ba mẹ (hoặc người lớn khác) dán nhãn cho con có thể có tác động lâu dài đến cách con nghĩ về bản thân. Khi một đứa trẻ bị dán nhãn, nhãn mác đó sẽ trở thành một phần bản sắc của con. Những nhãn mác thường gây hại nhiều hơn lợi, bằng cách đóng khung con vào những chiếc hộp.
2. Dán nhãn ảnh hưởng đến cách người lớn đối xử với các con
Khi con bị gán cho những cái mác, điều đó còn ảnh hưởng đến cả những kỳ vọng, cách đối xử của ba mẹ và những người khác lên con, từ đó ảnh hưởng đến con người các con sau này. Ví dụ, một đứa trẻ bướng bỉnh bị gán cho cái mác “kẻ gây rối” có thể sẽ khiến ba mẹ, thầy cô khó thể hiện sự đồng cảm và nỗ lực sửa chữa hành vi có vấn đề của trẻ. Theo một nghiên cứu nổi tiếng năm 1965, cả những cái mác tiêu cực và tích cực đều thay đổi cách giáo viên đối xử với học sinh.
3. Việc dán nhãn hạn chế tiềm năng của trẻ em.
Ngay cả khi những nhãn mác không nhất thiết phải tiêu cực (chẳng hạn như “nhút nhát, tốt bụng, năng động, hay sáng tạo”), chúng vẫn có thể ảnh hưởng và đặt ra giới hạn cho tiềm năng của con. Điều này cũng đúng với những nhãn mác tích cực. Trẻ em có thể khám phá đủ loại sở thích, hoạt động và nghề nghiệp trong suốt cuộc đời, vì vậy tốt nhất không nên gán cho con những cái tên như “kỹ sư”, “cô gái nữ tính” hay “thiên tài toán học”. Khi trẻ em học được rằng mọi thứ đều có thể, chúng sẽ sẵn sàng chấp nhận rủi ro và nỗ lực hơn.
Vì vậy, ba mẹ hãy:
Thay vì gán cho trẻ cái mác “một đứa trẻ tốt bụng” hay “một người hay giúp đỡ”, hãy thử nói “con thật tốt bụng” hay “anh ấy rất hay giúp đỡ”.
Thay vì nói “ôi, con kén ăn quá!” hãy nói “không sao nếu con không muốn thử lần này”.
Thay vì nói “con nhút nhát” hay “đừng ngại ngùng”, hãy thôi ép trẻ phải hòa nhập ngay lập tức trong môi trường mới, để cho trẻ có thời gian để làm quen, tiếp xúc. Ba mẹ có thể thử những câu như “Có thể cần chút thời gian để con cảm thấy thoải mái với người mới. Ba mẹ ở đây cùng con!”
Ba mẹ thân mến,
Mỗi lời ta nói, mỗi hành động ta làm, mỗi cái nhìn ta hướng về con… đều gieo vào tâm hồn con một hạt giống.
Và những hạt giống ấy — dù vô tình hay cố ý — sẽ nảy mầm, lớn lên và định hình cách con nhìn thế giới, nhìn chính mình và bước đi trên hành trình trưởng thành.
Dán nhãn khiến con tự thu nhỏ mình lại, sống trong chiếc hộp do người lớn dựng nên.
Nhưng thấu hiểu – đồng hành – và nhìn con như một cá thể đang phát triển sẽ mở ra cho con cả bầu trời.
Con không sinh ra để khớp với một nhãn mác.
Con sinh ra để khám phá, trải nghiệm, thử – sai – học – lớn, và trở thành phiên bản đẹp nhất của chính con.