KHI CON NÓI: “CON THẤY MÌNH KHÔNG ỔN” — BA MẸ ĐỪNG VỘI NÓI “CON NGHĨ NHIỀU QUÁ RỒI!”/ “CON LÀM QUÁ LÊN”
“Dạo này con chẳng muốn làm gì cả.”
“Con thấy mệt lắm ba ơi!”
“Con không muốn đi học.”
“Con không ngủ được mẹ à.”
“Có khi con bị tram cảm rồi.”
“Hay ba mẹ đưa con đi khám đi.”
Có những đứa trẻ đã mất rất nhiều thời gian mới đủ can đảm để nói những câu như vậy với ba mẹ.
Nhưng phản ứng các con nhận lại đôi khi là:
“Con đừng nghĩ linh tinh.”
“Có chuyện gì đâu mà tram cảm?”
“Tuổi này có ăn có học, con còn thiếu gì?”
“Con đang làm quá mọi chuyện lên thôi.”
“Bớt điện thoại đi là hết.”
Ba mẹ có thể nói như vậy vì lo lắng cho con, vì không muốn tin rằng con mình đang có vấn đề, hoặc chỉ đơn giản muốn con “nghĩ tích cực hơn”.
Nhưng nếu con thực sự đang gặp khó khăn về sức khỏe tinh thần, việc phủ nhận không làm vấn đề biến mất. Nó chỉ có thể khiến con không muốn nói với ba mẹ nữa.
Vậy khi con nói mình không ổn, ba mẹ nên làm gì?
🔷 1. Đừng vội xác định con “có tram cảm thật hay không”. Hãy lắng nghe trước.
Ba mẹ không cần phải biết ngay đó là tram cảm, roi loan lo âu, căng thẳng hay một vấn đề nào khác.
Câu đầu tiên có thể đơn giản là:
“Ba/Mẹ nghe đây. Dạo này con cảm thấy thế nào?”
“Điều gì khiến con thấy khó chịu nhất?”
“Tình trạng này xảy ra được bao lâu rồi?”
Điều quan trọng lúc này không phải chứng minh con đang “nghĩ quá lên”, mà là hiểu con đang trải qua điều gì.
🔷 2. Hãy để ý những thay đổi của con thay vì chỉ nhìn vào việc con vẫn đi học, vẫn ăn uống hay vẫn cười.
Ở trẻ em và thanh thiếu niên, khó khăn tâm lý không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng việc nằm khóc cả ngày.
Ba mẹ nên chú ý nếu trong vài tuần trở lên con có những thay đổi rõ rệt như:
– Thường xuyên buồn, trống rỗng hoặc dễ cáu gắt;
– Mất hứng thú với những việc trước đây từng thích;
– Thu mình, ít gặp bạn bè hoặc ít giao tiếp với gia đình;
– Ngủ quá nhiều, quá ít hoặc ngủ không ngon;
– Thay đổi ăn uống;
– Thường xuyên mệt mỏi, thiếu năng lượng;
– Khó tập trung, thành tích học tập giảm;
Nếu những thay đổi này kéo dài và bắt đầu ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt, các mối quan hệ hoặc chất lượng cuộc sống, đó là lúc ba mẹ không nên tiếp tục chờ xem “rồi con sẽ tự hết”.
🔷 3. Đừng biến cuộc trò chuyện thành một cuộc thẩm vấn.
“Có phải tại con dùng điện thoại nhiều không?”
“Có phải tại con không chịu cố gắng?”
“Ba mẹ nuôi con như thế này mà sao con vẫn buồn?”
Những câu hỏi ấy có thể khiến trẻ cảm thấy mình đang phải giải trình cho nỗi đau của mình.
Thay vì tìm ngay một người hoặc một nguyên nhân để đổ lỗi, ba mẹ có thể hỏi:
“Gần đây có lúc nào con thấy dễ chịu hơn không?”
“Lúc nào con thường thấy khó chịu nhất?”
“Có điều gì khiến con sợ hoặc áp lực mà con chưa nói với ba mẹ không?”
“Con muốn ba mẹ giúp con điều gì lúc này?”
🔷 4. Đưa con đến người có chuyên môn để được đánh giá.
Có một câu ba mẹ rất dễ mắc phải:
“Mẹ thấy con vẫn bình thường mà.”
Nhưng “mẹ thấy bình thường” và “con đang thực sự trải qua điều gì” có thể là hai câu chuyện khác nhau.
Ba mẹ nên đưa con đến bác sĩ hoặc chuyên gia có chuyên môn để được đánh giá và hỗ trợ phù hợp.
“Đừng đợi đến khi mọi chuyện nghiêm trọng hơn mới tin con, ba mẹ nhé!”
—-
Chuyên gia tâm lý Hoàng Duyên
Giám đốc Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam CN Hoàng Hoa Thám (HCM)