Có những điều chúng ta biết rất rõ.
Biết rằng mình cần tập thể dục để khỏe hơn.
Biết rằng nên ngủ sớm.
Biết rằng nên giảm bớt lướt điện thoại.
Biết rằng nên lắng nghe con nhiều hơn thay vì vừa nghe vừa mắng.
Biết rằng cần nói “không” với những việc làm mình kiệt sức.
Biết rằng nên bắt đầu dự án đã trì hoãn từ rất lâu.
Nhưng biết là một chuyện. Hành động lại là chuyện khác.
Nhiều người tự trách mình vì điều này: “Mình biết hết rồi, sao vẫn không làm được?” Nhưng thực tế, con người không hành động chỉ bằng lý trí. Hành vi còn chịu ảnh hưởng của cảm xúc, thói quen, mức năng lượng, nỗi sợ, phần thưởng tức thời và cả những gì quen thuộc với mình.
Bạn biết tập thể dục tốt cho sức khỏe, nhưng nằm trên ghế dễ chịu hơn ngay lúc này. Lợi ích của việc tập nằm ở vài tháng sau, còn sự khó chịu của việc đứng dậy lại xuất hiện ngay lập tức.
Bạn biết cần lắng nghe con nhiều hơn, nhưng khi con nói ra điều gì đó trái với kỳ vọng, phản xạ cũ có thể bật lên rất nhanh: mắng, đổ lỗi, trách cứ, tức giận. Bạn chưa kịp nhớ đến mục tiêu “mình muốn trở thành một người mẹ biết lắng nghe” thì thói quen cũ đã đi trước.
Bạn biết nên từ chối một công việc khiến mình quá tải, nhưng sâu bên trong lại có thể tồn tại một nỗi sợ khác: “Nếu mình từ chối, mình có bị Sếp đánh giá kém không?”
Khi ấy, vấn đề không còn là bạn không biết phải làm gì. Mà là hành động đúng đang khiến bạn phải đối diện với một cảm giác khó chịu nào đó. Đây cũng là lý do khiến chúng ta mắc kẹt giữa hai phần:
– Một phần biết mình muốn gì. Một phần khác lại muốn tránh sự khó chịu phải trải qua để đạt được điều đó.
Muốn khỏe hơn nhưng không muốn chịu cảm giác mệt lúc bắt đầu tập. Muốn gần con hơn nhưng không muốn đối diện với những điều con nói mà mình khó chấp nhận. Muốn phát triển nhưng sợ thất bại. Muốn nghỉ ngơi nhưng lại sợ bị đánh giá là thiếu trách nhiệm.
Vì vậy, khi thấy mình “biết mà vẫn không làm”, thay vì chỉ hỏi:
“Tại sao mình thiếu kỷ luật thế?” có thể thử hỏi sâu hơn:
“Nếu mình thực sự hành động, điều gì sẽ khiến mình khó chịu?”
“Mình đang sợ mất điều gì?”
“Thói quen cũ nào đang kéo mình trở lại?”
“Bước nhỏ nhất mình có thể làm ngay hôm nay là gì?”
Khoảng cách giữa “biết” và “làm” không được thu hẹp bằng việc biết thêm thật nhiều.
Nó thường được thu hẹp khi ta hiểu điều gì đang cản mình, rồi biến điều muốn làm thành một bước đủ nhỏ để có thể bắt đầu.
—-
Chuyên gia tâm lý Hoàng Duyên
Giám đốc Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam
CN Hoàng Hoa Thám (HCM)