CÓ NHỮNG ĐỨA TRẺ TRAM CẢM VẪN ĐI HỌC, VẪN CƯỜI, VẪN NÓI CHUYỆN BÌNH THƯỜNG – VÀ CHÍNH ĐIỀU ĐÓ KHIẾN NỖI ĐAU CỦA CON DỄ BỊ BỎ SÓT.
Ba mẹ thường hình dung tram cảm phải là một đứa trẻ nằm lì trong phòng, khóc nhiều, bỏ học, không muốn gặp ai. Nhưng thực tế, tram cảm không phải lúc nào cũng làm một người mất hoàn toàn khả năng hoạt động.
Có những đứa trẻ vẫn thức dậy đúng giờ. Vẫn đến trường. Vẫn làm bài. Vẫn nói chuyện với bạn bè. Vẫn cười khi có ai đó kể chuyện vui.
Nhưng điều ba mẹ không nhìn thấy là: để làm được những việc tưởng như bình thường ấy, con có thể đang phải dùng gần hết năng lượng của mình.
Con vẫn đi học, vẫn cười, nhưng nụ cười không có nghĩa là con còn cảm thấy vui như trước.
Con vẫn ngồi cùng bạn bè, nhưng bên trong lại thấy mình xa cách với tất cả mọi người.
Con vẫn hoàn thành bài tập, nhưng đầu óc phải vật lộn để tập trung vào từng dòng chữ.
Con vẫn nói “con ổn”, bởi con không muốn ba mẹ lo, không biết phải giải thích thế nào, hoặc sợ mình sẽ bị nói là “nghĩ quá nhiều”.
Vấn đề nằm ở chỗ: khi một đứa trẻ vẫn còn hoạt động được, người lớn rất dễ dùng chính điều đó để phủ nhận khó khăn của con.
“Con vẫn đi học được mà.”
“Vẫn cười nói thế kia thì tram cảm gì?”
“Nhìn con có sao đâu.”
Nhưng khả năng duy trì sinh hoạt không phải là thước đo duy nhất để biết một đứa trẻ có đang ổn hay không.
Một câu hỏi quan trọng hơn có thể là:
– Con đang phải cố gắng đến mức nào để vẫn làm được những việc ấy?
Nếu trước đây con đi học rồi vẫn còn năng lượng để chơi thể thao, gặp bạn, trò chuyện với gia đình, còn bây giờ chỉ riêng việc đi học đã khiến con kiệt sức và muốn nằm im cả buổi tối, thì đó đã là một thay đổi đáng để chú ý.
Nếu trước đây con hào hứng với những điều mình thích, còn bây giờ vẫn tham gia nhưng không còn cảm thấy vui, đó cũng là một tín hiệu.
Nếu con vẫn cười với mọi người nhưng khi về nhà thường xuyên thu mình, mệt mỏi, cáu gắt, mất ngủ, tự trách thì vẻ ngoài “bình thường” không nên là lý do để bỏ qua những gì đang xảy ra bên trong.
Điều ba mẹ cần nhìn không chỉ là “con còn làm được gì”, mà còn là:
“Con có còn cảm thấy như trước khi làm những việc đó không?”
“Con có đang phải gồng lên để duy trì mọi thứ không?”
“Sau một ngày bình thường, con còn lại bao nhiêu năng lượng?”
Bởi có những đứa trẻ không “gục xuống” ngay.
Các con chỉ âm thầm dùng hết sức để tiếp tục sống như thể mình vẫn ổn.
Và nếu người lớn chỉ chờ đến khi con bỏ học, không ra khỏi phòng hoặc không thể tiếp tục sinh hoạt nữa mới tin rằng con đang gặp vấn đề, có thể chúng ta đã bỏ lỡ rất nhiều tín hiệu trước đó.
———
Chuyên gia tâm lý Hoàng Duyên
Giám đốc Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam CN Hoàng Hoa Thám (HCM)