❓VÌ SAO BẠN BIẾT RẤT NHIỀU KỸ THUẬT TÂM LÝ, NHƯNG KHI CƠN LO ÂU ẬP ĐẾN, BẠN LẠI KHÔNG ÁP DỤNG ĐƯỢC?
Bạn biết khi lo âu đến, mình có thể quan sát suy nghĩ thay vì tin ngay vào nó.
Bạn biết có thể dùng kỹ thuật grounding 5 giác quan, chú ý vào hơi thở, đưa sự chú ý trở lại hiện tại, hay để một suy nghĩ đi qua mà không cố xua đuổi nó.
Nhưng có một nghịch lý rất thường gặp: khi bình thường, bạn nhớ rất rõ. Đến lúc cơn lo âu thực sự xuất hiện, bạn lại không làm được điều mình đã biết.
Điều này không đơn giản là vì bạn “thiếu ý chí”. Có những cơ chế tâm lý và thần kinh đứng phía sau.
👉 1. Phản ứng cũ thường nhanh hơn kỹ thuật mới
Trong một thời gian dài, mỗi khi lo âu xuất hiện, bạn có thể đã quen với việc nghĩ đi nghĩ lại, kiểm tra nhiều lần, tìm người khác trấn an, né tránh hoặc cố tìm ngay một câu trả lời để thấy yên tâm hơn.
Trong khi đó, những kỹ thuật như grounding, quan sát suy nghĩ hay để suy nghĩ đi qua có thể bạn mới chỉ tập vài lần. Chúng chưa trở thành một phản ứng quen thuộc.
Vì vậy, khi căng thẳng tăng lên, bạn thường quay về với cách mình đã làm suốt nhiều năm, chứ không phải cách mình mới học gần đây.
Đó cũng là lý do vì sao “biết phải làm gì” chưa chắc đồng nghĩa với “lúc lo mình sẽ làm được điều đó.”
👉 2. Không phải kỹ thuật nào cũng phù hợp với mọi cơn lo âu
Quan sát hơi thở có thể rất hữu ích với người này.
Nhưng với người đang quá nhạy cảm với nhịp tim, cảm giác khó thở hoặc những thay đổi trong cơ thể, việc tập trung quá nhiều vào hơi thở đôi khi lại khiến họ chú ý nhiều hơn tới chính điều mình đang sợ.
Khi đó, grounding hướng sự chú ý ra bên ngoài – nhìn đồ vật, nghe âm thanh, cảm nhận bàn chân chạm đất – có thể phù hợp hơn.
Bởi vậy, không tồn tại một kỹ thuật duy nhất phù hợp cho tất cả mọi người và mọi trạng thái.
Điều quan trọng không phải là bạn biết được bao nhiêu kỹ thuật, mà là hiểu cơn lo âu của mình vận hành như thế nào, điều gì thường kích hoạt nó, bạn hay phản ứng ra sao, và kỹ thuật nào phù hợp với mình ở từng thời điểm.
Và đây cũng là điều nhiều người khó tự nhìn ra khi đang ở bên trong chính vòng lặp lo âu của mình.
Một chuyên gia tâm lý không chỉ đưa cho bạn thêm một danh sách kỹ thuật để “về nhà tự làm”. Quan trọng hơn, họ có thể cùng bạn quan sát lại cả quá trình: cơn lo bắt đầu từ đâu, suy nghĩ nào xuất hiện đầu tiên, cơ thể phản ứng thế nào, bạn thường làm gì để giảm lo, điều gì đang vô tình duy trì vòng lặp ấy.
Từ đó, các kỹ thuật mới không còn là những điều bạn chỉ “biết trên lý thuyết”, mà được lựa chọn, điều chỉnh và luyện tập phù hợp hơn với chính vấn đề của bạn.
Nếu bạn cũng đang gặp những vấn đề trên, hãy inbox cho Duyên để được hỗ trợ nhé!
—-
Chuyên gia tâm lý Hoàng Duyên
Giám đốc Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam CN Hoàng Hoa Thám (HCM)