🔄 CÙNG MỘT SỰ VIỆC CŨ, NHƯNG HAI CÁCH NHÌN
Ở bài trước, chúng ta đã nói về tự trắc ẩn.
Nhưng sau khi ngừng tự trách mình, có một câu hỏi rất quan trọng:
Vậy chúng ta có nên nhìn lại những điều mình đã làm sai không?
Có.
Bởi mục đích của việc nhìn lại không phải để tìm thêm lý do trách mình, mà là để tìm ra: “Mình có thể làm gì khác đi?”
Và đây chính là sự khác biệt giữa TỰ CHỈ TRÍCH và HỌC BÀI HỌC.
1. Tự chỉ trích: tập trung vào “MÌNH TỆ THẾ NÀO?”
Vòng lặp thường diễn ra như:
Chuyện đã xảy ra → nhớ lại → phán xét bản thân → cảm thấy tội lỗi/xấu hổ → nghĩ lại chuyện đó → tiếp tục tự trách.
Ví dụ:
“Lẽ ra mình không bao giờ được nói câu đó.”
“Tại sao lúc đó mình lại cư xử ngố/c ngh/ếch như thế?”
“Giá như mình khéo léo hơn một chút, mọi thứ đã không tệ như thế này.”
Vấn đề là tâm trí không thực sự đi tìm giải pháp. Nó đang liên tục đánh giá bản thân dựa trên một sự kiện đã xảy ra và chính điều này khiến bạn mắc kẹt trong vòng lặp đau buồn.
2. Học bài học: tập trung vào “LẦN SAU MÌNH SẼ LÀM GÌ KHÁC?”
Cũng là nhìn lại chuyện cũ, nhưng mục tiêu khác:
Chuyện đã xảy ra → nhìn lại sự việc → nhận diện điều mình có thể làm khác → rút kinh nghiệm → xác định hành động mới → kết thúc.
Ví dụ:
“Lúc đó mình đã phản ứng quá nhanh.”
“Có lẽ mình đã hiểu sai ý của họ.”
“Lần sau, trước khi phản ứng, mình sẽ hỏi lại để hiểu rõ hơn.”
Ở đây, bạn không phủ nhận sai lầm, nhưng cũng không biến sai lầm thành một phán quyết về giá trị của bản thân.
Học bài học không có nghĩa là ép bản thân phải “tích cực” hoặc phủ nhận cảm giác có lỗi. Bạn hoàn toàn có thể thừa nhận: “Mình đã làm sai và mình thấy rất tiếc.” Nhưng sau đó chuyển từ phán xét bản thân → hiểu điều đã xảy ra → sửa chữa → thay đổi hành vi.
🔎 VẬY LÀM SAO BIẾT BẠN ĐANG TỰ TRÁCH HAY ĐANG HỌC?
Hãy thử hỏi mình một câu:
“Sau tất cả những suy nghĩ này, mình có biết lần sau mình sẽ làm gì khác không?”
Nếu câu trả lời là có, bạn đang tiến về phía bài học.
Nếu câu trả lời vẫn chỉ là:
“Giá như…”
“Đáng lẽ…”
“Tại sao mình lại như thế?”
“Mình thật tệ…”
thì có thể bạn vẫn đang ở trong vòng lặp tự c/hỉ trí/ch.
Bởi điều khiến chúng ta mắc kẹt không phải lúc nào cũng là việc nhìn lại chuyện cũ.
Mà là:
Chúng ta nhìn lại nó rất nhiều lần nhưng không tạo ra được một bước đi mới.
—-
Chuyên gia tâm lý Hoàng Duyên
Giám đốc Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam
CN Hoàng Hoa Thám (HCM)