💙 1. Nhận diện niềm tin đang giới hạn bạn
Hãy chú ý đến những câu nói xuất hiện trong đầu mỗi khi bạn đứng trước 1 thử thách hay 1 cơ hội:
“Mình không làm được đâu.”
“Mình không hợp với việc này.”
“Người như mình thì không thể có được điều đó.”
Đừng vội tin những suy nghĩ ấy. Hãy bắt đầu bằng việc nhận diện chúng.
💙 2. Tìm hiểu điều gì đã hình thành nên niềm tin đó
Hãy hỏi:
“Tại sao mình lại tin điều này?”
Có thể bạn từng thất bại, bị từ chối, bị so sánh hoặc nghe một lời nhận xét khiến bạn dần kết luận rằng mình “không đủ tốt”.
Nhưng đây thường là bước khó nhất.
Khoa học thần kinh cho thấy ký ức không hoạt động như một đoạn video được lưu nguyên vẹn. Mỗi khi được nhớ lại, ký ức có thể được tái cấu trúc dưới tác động của cảm xúc và bối cảnh hiện tại. Vì vậy, điều chúng ta nhớ được chưa chắc đã phản ánh đầy đủ cách một trải nghiệm đã hình thành nên niềm tin ngày hôm nay.
Đôi khi, bạn nghĩ mình đã tìm được “nguyên nhân”, nhưng đó chỉ là phần dễ nhớ nhất của câu chuyện.
Vì vậy, nếu đã nhiều lần tự hỏi “Tại sao mình lại như thế này?” mà vẫn không tìm được câu trả lời, đó không có nghĩa bạn không đủ khả năng hiểu chính mình. Những cơ chế hình thành và duy trì niềm tin có thể phức tạp hơn những gì chúng ta tự nhận ra.
Đây cũng là lúc sự đồng hành của người có chuyên môn có thể giúp quá trình nhìn nhận này sâu và có hệ thống hơn.
💙 3. Kiểm chứng: Đây là sự thật hay chỉ là một kết luận?
Hãy tách sự kiện khỏi cách bạn diễn giải sự kiện.
“Tôi từng thất bại” là một sự kiện.
“Tôi là người thất bại” là một kết luận.
Hãy hỏi:
“Có bằng chứng nào cho thấy điều này luôn đúng?”
“Có trải nghiệm nào chứng minh điều ngược lại?”
Một lần thất bại không quyết định năng lực của bạn. Một lần bị từ chối cũng không chứng minh bạn không xứng đáng được yêu.
💙 4. Xây dựng một niềm tin mới thực tế hơn
Đừng ép mình chuyển từ:
“Tôi không làm được.”
sang:
“Tôi có thể làm mọi thứ.”
Một niềm tin mới cần đủ thực tế để bạn có thể tin và kiểm chứng.
Chẳng hạn:
“Tôi chưa làm được, nhưng tôi có thể học.”
“Tôi từng thất bại, nhưng thất bại không quyết định toàn bộ khả năng của tôi.”
💙 5. Hành động để tạo bằng chứng mới
Bạn không thể thay đổi niềm tin chỉ bằng cách tự nhủ tích cực.
Não bộ học từ trải nghiệm.
Khi bạn làm một điều khác với điều niềm tin cũ dự đoán, bạn tạo ra một bằng chứng mới.
Nếu bạn tin “Mình không thể nói trước đám đông”, hãy bắt đầu bằng một lần phát biểu trong cuộc họp. Nếu tin “Mình không đủ khả năng”, hãy thử một nhiệm vụ mà trước đây bạn luôn né tránh.
Những trải nghiệm mới có thể góp phần cập nhật cách não bộ ghi nhận và phản ứng với những trải nghiệm cũ, một cơ chế được nghiên cứu trong lĩnh vực tái củng cố ký ức.
💙 6. Lặp lại để củng cố cách nhìn mới
Một trải nghiệm mới có thể tạo ra hy vọng, nhưng những trải nghiệm mới được lặp lại đủ nhiều mới giúp hình thành một cách ứng xử khác.
Vì vậy, đừng chờ đến khi hoàn toàn tự tin mới hành động.
Hãy hành động, tạo ra bằng chứng mới, rồi để chính những bằng chứng đó củng cố niềm tin mới.
Phá vỡ một niềm tin giới hạn không phải là xóa sạch quá khứ hay ép bản thân “nghĩ tích cực”.
Đó là quá trình hiểu điều gì đã hình thành niềm tin, kiểm chứng nó, tạo ra những trải nghiệm mới và từng bước cập nhật cách bạn nhìn nhận chính mình.
Và đôi khi, điều khó nhất không phải là thay đổi niềm tin.
Mà là nhìn thấy được vì sao mình đã tin nó suốt nhiều năm.
🌿 Nếu bạn đã nhiều lần cố gắng nhưng vẫn không thể hiểu được điều gì đang thực sự đứng phía sau những niềm tin giới hạn của mình, đừng ngại tìm đến sự đồng hành của người có chuyên môn. Một chuyên gia có thể giúp bạn nhìn lại những trải nghiệm, cảm xúc và kiểu phản ứng đã lặp lại, từ đó hiểu rõ hơn điều gì đang duy trì niềm tin ấy.
🌿 Nếu bạn cần một người đồng hành trên hành trình này, Duyên và các chuyên gia tại Tâm lý NHC luôn sẵn sàng lắng nghe và cùng bạn tìm ra hướng đi phù hợp.
—-
Chuyên gia tâm lý Hoàng Duyên
Giám đốc Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam CN Hoàng Hoa Thám (HCM)