Rất nhiều người thân của người tram cảm hoặc rối loạn lo âu đều mang chung một nỗi băn khoăn:
“Mình phải nói gì để họ khá hơn?”
Thế là chúng ta cố gắng tìm lời khuyên.
“Cố lên nhé.”
“Đừng nghĩ nhiều nữa.”
“Ra ngoài đi cho khuây khỏa.”
“Em phải tích cực lên.”
Tất cả đều xuất phát từ tình yêu thương.
Nhưng điều đáng tiếc là, điều người tram cảm hay rối loạn lo âu cần nhất lại không phải là một lời khuyên.
Họ cần một người khiến họ cảm thấy đủ an toàn để không phải giấu đi những gì mình đang trải qua.
Bởi khi một người đang vật lộn với những khó khăn về sức khỏe tinh thần, điều khiến họ im lặng thường không chỉ là nỗi buồn hay sự lo âu.
Đó còn là nỗi sợ.
– Sợ bị cho là yếu đuối.
– Sợ người khác thất vọng.
– Sợ trở thành gánh nặng.
Sợ rằng nếu nói ra, họ sẽ chỉ nhận lại những câu như: “Có gì đâu.” hay “Nghĩ tích cực lên là được.”
Chính vì vậy, nhiều người chọn cách nói “Em ổn.” Dù bên trong họ không hề ổn.
Điều này cũng được phản ánh trong các nghiên cứu khoa học:
Một nghiên cứu khác của Jeffrey H. Kahn và cộng sự cũng cho thấy, điều dự báo việc một người có chia sẻ những trải nghiệm đau khổ của mình hay không, không chỉ là mức độ đau khổ, mà còn là niềm tin rằng mình sẽ nhận được sự thấu hiểu và hỗ trợ khi mở lòng.
Một tổng quan nghiên cứu trên Clinical Psychology Review cho thấy, điều giúp sự hỗ trợ từ người thân phát huy tác dụng không đơn thuần là việc đưa ra giải pháp. Điều quan trọng hơn là tạo ra những tương tác khiến người đang đau khổ cảm thấy mình được lắng nghe, được thấu hiểu và được chấp nhận. Khi cảm thấy an toàn trong mối quan hệ, họ có xu hướng mở lòng hơn và sẵn sàng tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần (Lakey & Orehek, 2011).
Nói cách khác, trước khi cần một lời khuyên, con người thường cần trả lời được một câu hỏi khác:
“Nếu mình nói thật, liệu mình có còn được yêu thương và đón nhận không?”
Đó là lý do đôi khi, câu nói có sức mạnh nhất lại không phải là:
“Anh biết em nên làm gì.”
“Ba/mẹ nghĩ con nên làm cái này…”
Mà là:
“Anh không hiểu hết những gì em đang trải qua. Nhưng em không cần phải đối diện với nó một mình.”
“Ba mẹ luôn ở phía con, lắng nghe con.”
—
Sự hiện diện, sự lắng nghe không phán xét của người thân có thể không thể thay thế việc hỗ trợ chuyên môn
Nhưng sự hiện diện và lắng nghe ấy có thể quyết định liệu một người có đủ can đảm để nói ra rằng mình đang cần giúp đỡ hay không.
Đôi khi, hành trình hồi phục không bắt đầu bằng một lời khuyên.
Nó bắt đầu từ một mối quan hệ mà ở đó, người ta không còn phải che giấu nỗi đau của mình.
—-
Chuyên gia tâm lý Hoàng Duyên
Giám đốc Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam CN Hoàng Hoa Thám (HCM)
