ÁP LỰC TẠO KIM CƯƠNG…
HAY TẠO TỔN THƯƠNG?
Có một niềm tin rất quen thuộc của nhiều ba mẹ:
“Áp lực tạo kim cương… nên cứ ép con đủ nhiều, con sẽ giỏi. Cứ thúc con cố gắng, con sẽ thành công.”
Nhưng… tâm lý học lại cho chúng ta một góc nhìn khác.
Trong tâm lý học có một quy luật mang tên
👉 Yerkes–Dodson Law
Quy luật này chỉ ra một điều rất quan trọng:
Khi áp lực quá thấp → con thiếu động lực, dễ trì hoãn
Khi áp lực vừa đủ → con tập trung tốt nhất, phát triển mạnh nhất
Nhưng khi áp lực quá cao → con bắt đầu lo lắng, sợ hãi… và hiệu suất giảm đi rõ rệt
👉 Nghĩa là:
Không phải cứ có áp lực là tốt…
mà là áp lực đó có phù hợp với khả năng chịu đựng của con hay không.
Điều đáng nói là…
Câu “áp lực tạo kim cương” vô tình khiến nhiều người lớn tin rằng:
Càng ép → con càng giỏi
Càng khó → con càng mạnh mẽ
Càng đau → con càng trưởng thành
Nhưng thực tế, khi áp lực vượt quá ngưỡng chịu đựng của một đứa trẻ…
Nó không tạo ra “kim cương”.
Nó tạo ra:
– Nỗi sợ thất bại
– Sự mất tự tin
– Xu hướng né tránh học tập
– Và đôi khi là kiệt sức, tram cảm.
Ba mẹ hãy nhìn vào một tình huống rất quen thuộc: mùa thi.
Khi các con bước vào kỳ thi, bản thân việc thi cử đã là một áp lực lớn.
Nếu lúc này, ba mẹ tiếp tục:
– Nhắc nhở liên tục
– So sánh với người khác
– Thể hiện sự kỳ vọng hoặc thất vọng
👉 Áp lực sẽ bị “đẩy vượt ngưỡng”.
Và khi đó, điều xảy ra không phải là con học tốt hơn… mà là:
– Căng thẳng tăng cao
– Khả năng tập trung giảm
– Trí nhớ bị ảnh hưởng, khó gọi lại thông tin chính xác
→ Kết quả là bài thi của con có thể thấp hơn so với năng lực thật.
Điều trớ trêu là:
Ba mẹ nghĩ mình đang giúp con cố gắng hơn…
nhưng thực ra lại đang vô tình làm giảm điểm số của con.
Vậy điều gì thực sự giúp một đứa trẻ “toả sáng”?
Không phải là nhiều áp lực hơn.
Mà là sự kết hợp của 3 yếu tố:
1. Thử thách vừa sức
Con cảm thấy: “Điều này khó… nhưng mình có thể làm được nếu cố gắng.”
2. Một môi trường an toàn
Nơi con có thể sai mà không bị chê bai
Nơi con được nói ra suy nghĩ mà không sợ bị phán xét
3. Một người đồng hành đúng nghĩa
Không phải người tạo áp lực… mà là người biết lắng nghe, đặt câu hỏi và tin vào khả năng của con
Bởi vì cuối cùng…
Kim cương không được tạo ra chỉ bởi áp lực.
Nó được hình thành khi bên trong đứa trẻ có đủ niềm tin,
và xung quanh con là một môi trường đủ an toàn để con dám lớn lên.
Ba mẹ thân mến,
điều con cần không phải là nhiều áp lực hơn…
mà là một người hiểu con, ở bên con, và giúp con đi qua áp lực một cách vững vàng.
——————————-
Chuyên gia tâm lý Hoàng Duyên
Giám đốc Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam CN Hoàng Hoa Thám (HCM)